Finlandblog
Finlandblog
Koud & donker?
Alle blogs uit:
2025
Alle blogs uit:
2025
Een opvallende foto, en niet alleen vanwege de kleuren. Ik maakte hem vanaf een hotelbed ergens in Finland, terwijl ik nieuwsgierig langs de nationale tv-zenders zapte. Het lijkt me een datingprogramma, heel open en bloot. Ik zie twee stevige jonge vrouwen en een jonge man met een beginnend buikje en een kaal hoofd. De presentatrice doet niet aan naaktloperij; zij is in een kimono-achtig ensemble gestoken en laat de riem losjes bovenop haar buik rusten. Deelneemster 1, met het blauwe haar, heeft de armen op haar rug gevouwen en lijkt er ontspannen bij te staan. De tweede vrouw heeft gekozen voor een bevallige pose die wat krampachtig aandoet; ze wekt de indruk minder relaxed te zijn. Je houdt zo’n houding ook maar tijdelijk vol, denk ik. Toch kun je ook bij haar niet zeggen dat de gêne eraf spat. De man lijkt van tevoren te hebben bedacht: en zó ga ik staan! Ik vind het knap.
Hoe gaat het verder, wat is de bedoeling? De vrouwen staan op één lijn, de man is de lonesome cowboy. Gaat er gekozen worden? Is het zo dat de man een keuze mag maken tussen de twee dames? Waar kiest hij eigenlijk voor: een compleet mens, een gezamenlijke activiteit, saunavulling? Kan ‘allebei’ ook, onder voorwaarden wellicht?
Dat lijkt me sneu voor de dames. Misschien steekt het heel anders in elkaar en hebben zij eerder in het seizoen al hun oog op hem laten vallen. “Wel een beetje dunne benen,” zouden ze gedacht kunnen hebben, “maar we voelen ons zó vertrouwd bij hem dat we het toch een ‘go’ geven.” Is deze uitzending bedoeld om de zaken puntsgewijs door te nemen en antwoorden op hun vragen te krijgen? Mogen ze hem bijvoorbeeld om en om hebben, een soort co-partnerschap voor als ze een hele man 24/7 te veel zouden vinden? Of kan dat niet?
Mogelijk is het toch de man die het voor het zeggen heeft, en zijn deze vrouwen een soort dummies die hem helpen bepalen wat hij nou eigenlijk het liefst wil in een vrouw. Dat lachje? Die borsten? De intelligentie van beiden? Wel zo’n rond buikje, maar dan met de tattoo van die ander erop? Voor de vervolgserie misschien. Ik vind het een raadselachtig geheel.
Wat me echter duidelijk lijkt: van dit gezelschap is de presentatrice het meest op haar gemak. Ze staat lekker rechtop – hangt hooguit iets achterover om de balans te bewaren – en haar schouders zijn ontspannen. Nonchalant laat ze haar blik door de ruimte dwalen, waar die zich terloops hecht aan datgene waar het bij mannen in wezen allemaal om draait. Zo lijkt het. Mijn Finse duiding is nog niet zo goed.
21 juni 2025
Om 23.11 uur is de zon ondergegaan. Rond vier uur komt hij alweer op, om stralend de langste dag van het jaar te verlichten. In de korte nacht daartussenin kun je elkaar gewoon in de tent zien liggen, en op weg naar buiten hoef je niet te tasten naar verdwaald liggende armen en benen die niet gebroken mogen worden. Geruisloos rits ik de hor in tweeën, wapper de muggen van me af en luister staand naar het gesuis in mijn oren.
Het eiland is piepklein. Ik draai langzaam om mijn as en kijk tussen de witte berkenstammen door als betoverd naar de glinstering van het meer. Daarna zoek ik behoedzaam mijn weg naar het water, schuif langs mossige rots en vermijd ieder takje dat zou kunnen kraken. Trollen moet je niet tegen het hoofd stoten, daar komt ellende van. Het pad stopt bij de oever. De kano ligt stil op zijn plaats, het meer blinkt. De wereld is rustig en helder.
Ik denk: ‘Gods wateren over Gods akkers’ en luid klaterend Juhannusyö in.
In een tweedehandswinkel heb ik een boek gekocht waarin de geboorte- en overlijdensdata staan vermeld van de Finnen die tijdens de laatste twee oorlogen zijn gesneuveld, de Winteroorlog en de Vervolgoorlog. Op de omslag staat, vertaald: Finse gevallen helden 1939 – 1945, en binnenin: provincie Turku en Pori – het zuidwestelijk deel van het land.
De gemeentes waar de (overwegend) mannen zijn geboren, worden in alfabetische volgorde genoemd. Blijkbaar kwamen zoveel slachtoffers uit deze provincie dat er vanwege de hanteerbaarheid twee banden nodig waren. Mijn gemeente staat in deel twee, van Loimaa tot Yläne. Het eerste deel, van Ahlainen tot Lieto, heb ik laten liggen.
’s Avonds zit ik met een beker koffie aan de keukentafel. Het is stil in huis. Achter me pruttelt op het houtfornuis een pan met haverpap voor de volgende ochtend. Het kan ook elektrisch, maar dit is fijner. De keuken ruikt naar warme feestdagen, naar kruidkoek en kaneelbroodjes. Ik haal voorzichtig de kaft eraf die iemand er lang geleden omheen heeft gedaan en blader door het boek. Bij veel namen ontbreekt een foto, en van niet iedereen is een portretfoto in militair kostuum afgedrukt. Soms was niets anders voorhanden dan een foto uit het burgerleven: Matti in zijn jongensjaren, breeduit lachend onder zijn veel te grote kepie. Toivo in tennisoutfit, Heikki keurig in het pak met stropdas en breedgerande hoed. Bonkige koppen onder berenmutsen, gezichten met Noordse trekken of brede Slavische jukbeenderen. Een enkele vrouw: Valma, Helga, Toini – een verpleegster zo te zien. Leila draagt een baret met ster en heeft kuiltjes in haar wangen.
Sommige foto’s zijn beschadigd of hebben een vouw in het midden; waarschijnlijk het enige exemplaar waarover de familie beschikte. Ik zie foto’s van mannen met dichtgeknepen ogen tegen de zon, een knulletje met de blik van een grootvader. Een rechter of advocaat, een dandy, en een wazige opname van Yrjö waarop desondanks zijn guitige blik goed zichtbaar is. En in uniform: kerels met hooggesloten kragen of witte petten met zwarte klep, stoer, hautain, droef. Een majoor met drie sterren, Jaroslav als onderluitenant, een sergeant van een pantserschip in klassiek matrozenpak.
Zonder uitzondering zijn ze hier geboren, maar verspreid over het land om het leven gekomen – opvallend vaak in de koude en natte periodes. Ze hebben het geen van allen gered, zonder droogtrommel voor hun zware wollen uniformen, zonder grote keukentafel met koffie en warme pap bij de kachel. Ze hadden weinig meer dan het gevaar dat dreigde van de andere kant van de linie.
Op de derde zondag van mei wordt tijdens Kaatuneiden Muistopäivä stilgestaan bij de Finse soldaten die tijdens diverse oorlogen en missies zijn gesneuveld. Het zijn er veel – het zijn er altijd te veel. In de oude kerk zal een mis aan hen worden opgedragen en op het oorlogskerkhof zullen kransen worden gelegd. Eerder dit jaar heb ik de namen op de zerken gelezen, maar nu kan ik er ook een gezicht bij plaatsen. Het zijn helden, voorbestemd om voor eeuwig met elkaar verbonden te blijven. Ik ben onzorgvuldig geweest. Morgen ga ik terug naar de tweedehandswinkel om ook deel 1 te kopen.
maart 2025
Voor Fleur
Mocht er nog geen Nederlands werkwoord bestaan voor ‘het geluid dat de schoen van een wandelaar maakt tijdens het wegzakken in droge sneeuw’, dan opteer ik voor: ‘knisperknarsperen’ (hele ww.). Het is beter er geen zinnen mee te vormen (Knisperknarsper, wie komt er in mijn huisje? klinkt echt een beetje vreemd), maar als onomatopee voldoet het prima naar mijn idee. (Onomatopee is overigens Nederlands en geen Fins, mocht je dat denken. Zoek het maar op.)
In elk geval komt deze omschrijving het dichtst bij het geluid dat mijn schoenen maken. De sneeuw tussen de bomen is nog stevig en compact, maar iedere nacht vriest het minder hard en de zon voelt steeds warmer. Ik doe mijn handschoenen uit en trek mijn das wat losser. Voorjaar hangt in de lucht. Het bos krijgt zijn geur weer terug en overal om me heen maken kleine pareltjes ijs zich los van de groene naalden waaraan ze nog klampten. Als jolige onomatopeetjes (het is echt een heel raar woord) laten ze zich vallen en pingen vrolijk op ijzige stukken hout en het bevroren oppervlak van een watertje. Het zijn heldere geluidjes in verschillende toonsoorten en het lijkt of ik een door de natuur geregisseerd concert mag bijwonen. ‘Ping!’ daar gaat er weer een, gevolgd door een zachte plop als het pareltje terugstuitert van het ijs en in de sneeuw belandt.
Wanneer ik me buk om te kijken waar het is gebleven, hoor ik aan de voet van een boom het geluid van stromend water. Schijnbaar is onder de sneeuw de dooi al ingezet en vindt het smeltwater zijn weg naar lagergelegen gebied. Of ergens is een kraan open blijven staan, in een kabouterwoning wellicht, diep onder mij verscholen tussen de wortels. Waarom niet? Ik vergeet ook wel eens wat.
Ik hurk neer en stel me de bewoners rondom hun tafel voor, stuk voor stuk voorzien van dubbel gevoerde puntmutsen en eindeloos klaverjassend tot het eindelijk lente is. ‘Roem verloren,’ meen ik te horen. ‘Rampspoed geboren!’ Ik laat mijn telefoon dieper in het gat zakken. ‘Hoge slag!’ klinkt het nog. Dan wordt het stil en verstoord kijken de spelers naar boven, gevangen in mijn schaduw. ‘Hé hó,’ roept er een, ‘maar dat gaat toch niet zo!’ Zonder het te willen heb ik de openbare kabouterorde verstoord. Snel richt ik me weer op en verlaat gehaast hun sprookje. Knisperknarsperend, uiteraard.
(Het filmpje hieronder klinkt beter met het geluid aan.)
Juf Milla heeft me teruggestuurd. ‘Wanneer je een van de eersten bent, neem je een vrachtje hout mee naar binnen’, had ze me gisteren nog gezegd. (Je moet een beetje opletten in dit land, want ze vertellen het maar één keer.) Als ik opnieuw de deur openmaak, komt de geur van het halletje me al bekender voor. Het ruikt naar, hoe kan het ook anders, een houtgestookte sauna; een droge, wat branderige lucht die je direct laat weten waar je bent. Als een brave sauna-novice in opleiding stapel ik mijn stukjes hout.
Ondertussen legt Milla in de ruimte ernaast de houten vlonders op de vloer en vult ze een groot vat met emmers koud water.
‘Two fires’, zegt ze, ‘hot water and sauna.’ Wanneer het eerste vuur brandt, mag ik haar de houtjes voor de saunakachel aangeven. Zorgvuldig bouwt ze het op: ze verschikt een takje, legt er nog een stukje bast bij en strijkt dan een lucifer af. Het gebruik van aanmaakblokjes is haar duidelijk te min. Zodra het vuur precies brandt zoals zij dat wil, knikt ze tevreden en zet ze het deurtje op een kier.
‘En nu?’ vraag ik haar.
‘Nothing. We wait’, zegt Milla.
Ik kijk door het raam naar de buitenthermometer. Er zal vandaag geen sneeuw vallen, het is te koud. Binnen wordt het snel warmer. Af en toe kraakt een plank of balk. Ik trek mijn trui uit en even later een tweede. Ondertussen vertelt Milla over de buitenlamp die wordt aangestoken om de mensen in de buurt te laten weten dat de sauna warm is; over de sociale functies van de sauna en de zakentransacties die er open en bloot worden gedaan. Niets om te verhullen, niets om je achter te verschuilen.
Ze vertelt ook over wat in modern Nederlands als “een epische sauna-ervaring” zou worden omschreven, “waarin je op iconische wijze herinneringen maakt.” In kort en krachtig Fins: ‘löyly.’
Met löyly wordt niet alleen de warmte en de stoom bedoeld die ontstaat wanneer je water op de stenen van een saunakachel gooit, maar het geheel; het gevoel en de warme, aangename sfeer die het oproept. Zonder löyly geen sauna.
Ze kijkt op de thermometer en voelt aan het warme water. ‘Nog een half uur. We halen wat extra hout, dan is het daarna tijd voor peseytyä.’ Ik kijk haar vragend aan. ‘Douchen, jezelf wassen. Denk je aan de buitenlamp?’
februari 2025, Arteles Creative Center Haukijärvi
Vanochtend is een voorraad stookhout voor de sauna afgeleverd. Het is op een blauw zeil bovenop de sneeuw gestort en ik help Milla een handje. Ik geef aan en zij stapelt. Thuis zou ik de stukken na het kloven in hoog tempo en zonder enig systeem het houthok in donderen, maar Milla doet het anders. Ze stapelt alsof ze een puzzel legt en zoekt in haar bouwwerk voor ieder stuk hout de meest geschikte opening. Regelmatig moet ik op haar wachten. Starend naar haar rug, met twee steeds zwaarder wordende brokken hout in mijn handen, vraag ik me af of het niet wat sneller kan.
Na enige tijd stem ik me op haar af; ik grijp pas naar nieuw hout wanneer de laatste plof aangeeft dat er weer een gat is gedicht. Onze bewegingen vloeien nu in harmonie in elkaar over. Zij neemt over op het moment dat ik aanreik, waarna we ons rustig van elkaar afdraaien en ik opnieuw pak wanneer zij haar schouders ontspant. Er ontstaat een gestage, stilzwijgende samenwerking met een verbluffend resultaat: na een middag werken staat er een massieve muur hout op een kwart van de oppervlakte die ik daar thuis voor nodig heb. Zou Milla een zenleraar zijn (en geen spottend kijkende Finse – of is daar geen verschil tussen?), dan zou morgen waarschijnlijk de les Water putten op het programma staan.